Այն բնական թիվը, որն ունի միայն երկու բաժանարար՝ ինքը և 1-ը, կոչվում է պարզ թիվ։
Այն բնական թիվը, որը իրենից և 1-ից բացի ունի նաև այլ բաժանարարներ, կոչվում է բաղադրյալ թիվ։
1 թիվը ո՛չ պարզ է, ո՛չ բաղադրյալ, քանի որ ունի միայն մեկ բաժանարար։
Ամենափոքր պարզ թիվը 2-ն է, հաջորդ պարզ թվերն են՝
3,5,7,11,13,17,19,․․․
Այժմ փորձենք պարզել 30-ից փոքր բոլոր պարզ թվերը․
Նախ ջնջում ենք 1-ը, այնուհետև 2-ի բոլոր բազմապատիկները՝
4,6,8,10,12,14,16,18,20,22,24,26,28,30
Մնացած թվերից ջնջում ենք 3-ի բոլոր բազմպատիկները՝
9,15,21,27
Մնացած թվերից ջնջում ենք 5-ի բազմապատիկը՝ 25-ը։
Այսպիսով ստանում ենք պարզ թվերը՝ 2,3,5,7,11,13,17,19,23,29
Պարզ թվերը գտնելու այս եղանակը կոչվում է <<Էրատոսթենեսի մաղ>>։
Առաջադրանքներ․
1․ Թվերը վերլուծեք պարզ արտադրիչների.
Օրինակ՝ 10=5‧2
- 22=2.11
- 18=2.3.3
- 42=2.3.7
- 125=5.5.3.3
- 64=2.2.2.2.2.2
- 27=3.3.3
- 36=2.2.3.3
- 148=2.2.37
- 152=2.2.2.19
2. Թվերը պարզ արտադրիչների վերլուծելով՝ գտեք նրանց
ընդհանուր պարզ արտադրիչները․
Օրինակ՝ 6 և 10 թվերի ընդհանուր պարզ արտադրիչները
գտնելու համար 6 և 10 թվերը վերլուծենք պարզ արտադրիչների.
6=2‧3, 10=2‧5, ուստի 2-ը կոչվում է 6 և 10 թվերի ընդհանուր պարզ
արտադրիչ։ - 15=3.5. և 25=5.5, 5
- 24=2.2.3 և 14=2.7, 2
- 14=2.7 և 28=2.2.7, 2,7
- 66=2.11.11 և 44=2.2.11, 2,11
- 54=2.3.3.3 և 16=2.2.2.2, 2
- 64=2.2.2.2.2.2 և 60=2.2.3.5, 2
- 7=7և 19=19
- 6=2 և 11=11
3.Թվերը պարզ արտադրիչների վերլուծելով՝ գտեք տրված թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը.
Օրինակ 1.՝ 6 և 10 թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը
գտնելու համար 6 և 10 թվերը վերլուծենք պարզ արտադրիչների.
6=2‧3, 10=2‧5, 6 և 10 թվերի ընդհանուր պարզ արտադրիչը 2-ն է, որը կլինի 6 և 10 թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը՝ (6,10)=2 - (44 և 64)=2
44=2.2.11 և 64=2.2.2.2.2.2.2 - (4 և 24)=2
4=2.2 և 24=2.2.2.3 - (33 և 77)=11
33=3.11 և 77=7.11 - (25 և 40)=5
25=5.5 և 40=2.2.2.5 - (80 և 56)=2
80=2.2.2.2.5 և 56=2.2.2.7 - (15 և 45)=3,5
15=3.5 և 45=3.3.5
4. Սիրելի սովորողներ, այժմ ինքներդ կազմեք նմանատիպ առաջադրանքներ։
Կրկնենք անցածը՝
5. Հաշվեք 7 մ կող ունեցող խորանադի ծավալը։
7x7x7=343
6. Հաշվեք ուղղանկյունանիստի ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝
11մ, 10 մ, 50 մ։
11x10x50=5500
7. Հաշվեք 16 մ կող ունեցող խորանադի ծավալը։
16x16x16=1536
8. Հաշվեք ուղղանկյունանիստի ծավալը, եթե նրա չափումներն են՝
19սմ, 80 սմ,17 սմ։
19x80x17=106400
9. 1082016, 2456, 203100, 1992, 2590, 10080 թվերից առանձնացրեք նրանք, որոնք բաժանվում են 3-ի։
1082016, 203100, 1992,
10. 108201, 2456, 203100, 1992, 2590, 10080 թվերից առանձնացրեք նրանք, որոնք բաժանվում են 4-ի:
2456, 203100,1992